NAJPIĘKNIEJSZY GROBOWIEC WOJENNY ŚLĄSKA

Melchior von Hatzfeldt urodził się 10 października 1593 r. w zamku Crottorf w Nadrenii – posiadłości rodowej Hatzfeldtów, która była w ich władaniu od 1559 r., 50 kilometrów na wschód od Kolonii. Przeznaczony przez rodziców do stanu duchownego, już w wieku 13 lat otrzymał pierwsze święcenia kapłańskie. Dalsze studia zaprowadziły go do Würzburga, Francji i Holandii. Melchior po swoich studiach wybrał inny kierunek, chciał spróbować szczęścia w wojsku.

Od 1620 r. był oficerem w służbie cesarskiej. W latach późniejszych Melchior został dowódcą, a jeszcze później – jako cesarski feldmarszałek – prowadził własne regimenty do walki w Jutlandii, Italii, nad Renem i pod Krakowem.

W 1635 r. Melchior oraz jego brat Herman zostali wyniesieni do godności hrabiego. Młodszy brat, Franz, został biskupem Würzburga. Były uczestnik wojny trzydziestoletniej, dowódca wojsk lądowych, Melchior von Hatzfeldt, w 1641 r. otrzymał włości żmigrodzkie od cesarza Ferdynanda III. Cesarz, podobnie jak władze kościelne, wynagradzał swoich wiernych dowódców poprzez nadawanie im ziem i tym samym umarzał wobec nich swoje długi. Cesarz był wówczas winien Melchiorowi 200 000 guldenów. Wysokie długi u generalicji wynikały stąd, że dowódcy prowadzili do walki własnych ludzi i oddawali do dyspozycji cesarza własne regimenty. W 1657 r. Melchior został wezwany przez cesarza, aby pospieszył z pomocą królowi Polski, Janowi Kazimierzowi, przeciwko oblegającym Kraków Szwedom. Prośbę o pomoc do cesarza wystosował król Jan Kazimierz. Melchior von Hatzfeldt ruszył na czele szesnastotysięcznej armii i po kilku miesiącach uciążliwych walk, uwolnił Kraków. Szwedzi zostali rozgromieni. Była to ostatnia bitwa Melchiora. Wrócił osłabiony, chory na tyfus. Zmarł 9 stycznia 1658 r. w Powidzku. Ciało Melchiora zostało zabalsamowane, złożone w cynowej trumnie 10 kwietnia 1658 r. w kościele w Żmigrodzie.

Herman, brat Melchiora, wybudował barokową kaplicę w kościele parafialnym pw. św. Jakuba w Prusicach. 5 marca 1667 r. zostało tam pochowane ciało Melchiora von Hatzfeldta, a nad kryptą kazał Herman zbudować okazały grobowiec z marmuru i alabastru. Zgodnie z życzeniem Melchiora jego serce spoczęło w „górnym” kościele w Laudenbach (Badania Wirtembergia), 17 maja 1658 r. W warsztacie rzeźbiarza, mistrza Achillesa Kerna we Frochtenbergu, zostały wykonane dwa sarkofagi (tumby) z marmuru i alabastru, które z wyglądu w większej części są podobne.

Pierwszy sarkofag w Laudenbach postawiono już 16 lipca 1659 r. W porównaniu z tumbą dostarczoną do Prusic, ta w Laudenbach, z powodu krótkiego terminu realizacji nie była tak dopracowana, jak prusicka. Tumba prusicka została wykonana z większym pietyzmem, dokładnością i artystyczną finezją. Na tumbie wyrzeźbiono dwanaście scen wojennych. Sceny batalistyczne, dekoracje konsol, nawiązują do wyposażenia wojska z tamtego okresu. Sceny na polach bitewnych są pełne dramatyzmu – strzelające armaty, przerażone konie, flagi łopoczące na wietrze. Najdrobniejsze szczegóły można rozpoznać na kapeluszach, ubraniu i broni. Po twarzach żołnierzy płyną łzy, rozpacz widać w gestach. Rany, ból, wieczne cierpienie towarzyszą walczącym. Na tumbie, przy postaci Melchiora, wyrzeźbiona jest panorama Krakowa oraz obóz wojskowy. Melchior spoczywa w szatach rycerskich, z insygniami dowódcy. U jego stóp ulubiona suczka Melchiora „Trczka”, podtrzymuje tarczę herbową Hatzfeldtów. Na tumbie umieszczony jest napis w języku łacińskim: Ten grobowiec kazał wykonać pogrążony w smutku brat Herman, dla swojego ukochanego brata Melchiora Hatzfeldta i złożyć w nim jego ciało. Wy, potomkowie, podążajcie z wdzięcznymi myślami za jego przykładem pobożności – tu spoczywa ciało pana hrabiego Melchiora Hatzfeldta, w którym następcy posiadają, co pożądają. Żyjąc w tradycyjnej wierze, nie był podobny do żadnego innego, nie miał sobie równego w trafności i chwale wojennej. Hatzfeldt, który zdobył 17 umocnień i wygrał 15 bitew, zmarł jako zwycięzca.

Melchior Hatzfeldt otrzymał najstarsze i najwyżej cenione odznaczenie – Order Złotego Runa

Strop i ściany kaplicy w Prusicach pokryte są bogatą dekoracją sztukatorską, m.in. jest tam 14 aniołków, ornamenty roślinne, 5 putt, kartusze panoplii, oraz oryginalna czaszka, doskonale wkomponowana w dekorację ścienną. Dekorację wnętrza kaplicy wykonali północnowłoscy sztukatorzy: Carl Rossi w latach 1663 – 64, oraz Dominico i Antonio Rossi. W późnorenesansowym ołtarzu, z około 1680 r. znajduje się ciekawy obraz olejny „Wskrzeszenie Łazarza”, ufundowany przez siostrę Melchiora, Łucję von Nesselrode i jej syna Franciszka, o czym świadczy napis na kamiennej płycie, umieszczonej na ścianie kaplicy grobowej: „13 STYCZNIA 1658 ROKU ZMARŁY PO TYM JAK POBIŁ WROGÓW CESARZA I WPĘDZIŁ WROGÓW Z KRAKOWA JAKO ZWYCĘZCA I NAJZNAMIENITSZY PAN MELCHIOR VON HATZFELD GLEICHEN NAJZNAMIENITSZY DOWÓDCA WOJENNY CESARZA FERDYNANADA II I III A TERAZ LEOPOLDA (1658) NOWE POŚWIĘCONE MIEJSCE POCHÓWKU KAZAŁ WYBUDOWAĆ SIOSTRZENIEC W POŁOWIE DZIEDZIC DOMU W ŻMIGRODZIE FRANCISZEK CESARZAŚWIĘTEGO IMPERIUM BARON VON NESSELRODE I JEGO CESARSKIEJ WYSOKOŚCI DOWÓDCA. ROK 1685.”

W końcu XIX w. zapomniano już, kto, kiedy i gdzie wykonał prusicką tumbę. Pochodzenia grobowca dopatrywano się w Holandii lub we Włoszech. Dopiero Paul Brettschneider przypomniał o mistrzu Achillesie Kernie, spod którego ręki wyszły oba dzieła. Paul Brettschneider wyraził taką opinię o grobowcu w Prusicach: „Najpiękniejszy grobowiec wojenny Śląska XVII stulecia”.

Herman von Hatzfeldt zdecydował się zlecić wybitnemu rzeźbiarzowi Achillesowi Kernowi wykonanie, w stylu barokowym, marmurowo – alabastrowych tumb, dla Melchiora.Dekoracyjne elementy z alabastru pochodzą z geod alabastrowych, wydobywanych w okolicy Bad Windsheim (Turyngia).

Należy podkreślić, że prusicka tumba w porównaniu z tumbą z Laudenbach, jest w bardzo dobrym stanie. Tamta, ze względu na umiejscowienie jej w kaplicy kościoła, gdzie panowała duża wilgotność powietrza i niskie temperatury, uległa silnej erozji. (Fragmenty tekstu z „Brzasku XIII – XIV”, 2006 r.).

tekst: Jadwiga i Marian Radzik

No related posts.